Lại chuyện dùng sai danh xưng “phu nhân”

Thứ tư - 30/07/2025 03:23

Bài báo nêu trên khoảng 1800 chữ (kể cả lời chú thích ảnh) nhưng có đến 20 lần dùng sai danh xưng “phu nhân” khi tác giả viết: “Phu nhân Ngô Phương Ly”. Chỉ có 4 lần dùng đúng danh xưng này trong cụm từ “Phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm”.

Báo TTO, ngày 30/7/2025 chạy tít: “Phu nhân Ngô Phương Ly tham dự lễ khánh thành Quảng trường Hồ Chí Minh tại Saint Petersburg” (https://tuoitre.vn/phu-nhan-ngo-phuong-ly-tham-du-le-khanh-thanh-quang-truong-ho-chi-minh-tai-saint-petersburg-20250730041044109.htm). Không riêng gì TTO, nhiều tờ báo khác như LĐO, VOV, VnExpress, Dân trí,... cũng sử dụng cụm từ "Phu nhân Ngô Phương Ly" trong tít, bài phản ánh các sự kiện có sự tham gia của phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm trong khuôn khổ chuyến công tác Nga.

Bài báo nêu trên khoảng 1800 chữ (kể cả lời chú thích ảnh) nhưng có đến 20 lần dùng sai danh xưng “phu nhân” khi tác giả viết: “Phu nhân Ngô Phương Ly”. Chỉ có 4 lần dùng đúng danh xưng này trong cụm từ “Phu nhân Tổng Bí thư Tô Lâm”.

Về việc dùng sai danh xưng “phu nhân” trên các phương tiện truyền thông, chúng tôi đã có ý kiến trong một bài viết trước đây (đăng trên báo Đắk Lắk, 28/12/2023: https://baodaklak.vn/giao-duc/202312/danh-xung-phu-nhan-dung-sao-cho-dung-d17008c/). Xin trích một đoạn:

“Về nghĩa của từ “phu nhân”, Từ điển Tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học) định nghĩa: “Phu nhân. Từ dùng để gọi vợ người có địa vị cao trong xã hội. Phu nhân của tổng thống. Ngài bộ trưởng và phu nhân.”.

“Phu nhân” là từ Hán Việt, vì thế còn mang sắc thái nghĩa trang trọng.

Trong hoạt động giao tiếp, “phu nhân” có thể dùng độc lập, thay cho chủ thể được nhắc đến trong câu. Ví dụ: Ngài bộ trưởng và phu nhân. Hoặc dùng kèm trước chức danh của người chồng. Ví dụ: Phu nhân chủ tịch nước. Không dùng “phu nhân” đi liền trước tên riêng của người được gọi là phu nhân.

…

Phu nhân của nguyên thủ quốc gia còn được gọi với danh xưng trang trọng khác: “đệ nhất phu nhân”. Trong trường hợp này, đứng liền sau cụm từ “đệ nhất phu nhân” có thể là tên riêng của “phu nhân”. Ví dụ: “Đệ nhất phu nhân Melania Trump sẽ rời Nhà Trắng với tỷ lệ ủng hộ thấp nhất trong 4 năm qua, theo khảo sát từ CNN.” (vnexpress.net); “Đệ nhất phu nhân Kim Keon Hee luôn tỏa sáng trong mỗi lần xuất hiện nhờ nhan sắc, khí chất và gu thời trang tuyệt vời của mình” (kenh14.vn); "Đệ nhất phu nhân Trần Lệ Xuân" bây giờ ra sao?" (cand.com.vn)".

Mạng xã hội cũng đã từng nhiều lần lên tiếng về sai sót này của báo chí. Tuy nhiên, rất ít báo chú ý sửa sai. Lỗi này trước hết thuộc về tác giả bài viết và Ban biên tập.

Mưa dầm thấm đất. Cái sai – nhất là sai về tiếng Việt trên truyền thông – nếu cứ lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ mặc định là đúng. Rốt cuộc, tiếng Việt yêu quý của chúng ta bị vấy bẩn lúc nào không hay.

Ai chịu trách nhiệm về chuyện này - trách nhiệm làm mất đi sự trong sáng, chuẩn mực của tiếng nói ông cha?

30/7/2025
Nguyễn Duy Xuân

Tags: tác giả, tổng bí thư, phu nhân