Nguyễn Duy Xuân

Chiều nay đi họp, nghe phổ biến chính thức (trước đây chỉ là nghe nói): “LÀNG và các tên gọi tương đương từ nay quy định sẽ gọi là THÔN”!
Thế là từ nay sẽ không còn các từ: Làng, Chòm, Thôn, Sóc, Ấp, Buôn, Bản, Phum, Plây…
 

Các nghiên cứu về Sử học và Dân tộc học đã chỉ rõ, đa số làng Việt hình thành thành từ rất sớm, trước cả khi các Vua Hùng dựng nước, bắt đầu từ các cộng đồng dân cư được gọi là “Kẻ”, đi kèm với một từ Nôm khác, thường khó xác định chính xác ngữ nghĩa, như Kẻ Noi, Kẻ Cót, Kẻ Mọc, Kẻ Láng...

Gã hỏi cuộc chiến 81 ngày đêm bảo vệ thành cổ Quảng Trị à? Hoàng Ba đáp: ba em bảo không có cái gọi là “81 ngày đêm bảo vệ thành cổ Quảng Trị”mà chỉ có  “81 ngày đêm bảo vệ thị xã Quảng Trị”thôi.

Năm 1945, giữa rừng Tân Trào, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp biệt đội Mỹ bằng bữa cơm muối vừng – mở ra chương lịch sử mà nhiều nhà sử học sau này gọi là “vận hội bị Washington bỏ lỡ”.

Lịch sử cách mạng Việt Nam có nhiều ngày trọng đại nhưng gọi là tết thì duy nhất chỉ có ngày Quốc khánh mồng 2/9.

Phần này bàn về các cách dùng Trì Trì, mlồi/mlô, chiem thành (~ Chiêm Thành/NCT) từ thời
LM de Rhodes và các giáo sĩ Tây phương sang Á Đông truyền đạo.

Lễ Giáng Sinh, còn được gọi là lễ Thiên Chúa giáng sinh, Noel hay Christmas là một ngày lễ kỷ niệm Chúa Giêsu sinh ra đời, theo phần lớn các tín hữu Kitô giáo.
 

Độc giả Đỗ Đình Ngọc (Nam Định) hỏi: “Trong bài viết “Khi nào thì nên gọi là “Danh gia vọng tộc”, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân cho rằng không nên gọi gia đình đã lập nên Nhà xuất bản Mai Lĩnh là “danh gia vọng tộc” theo cách của nhà văn Nguyễn Mạnh Tuấn(1). Lí do ông LNA viết:

Có lẽ hầu hết chúng ta đều hiểu và dùng đúng từ châm biếm. Như tranh châm biếm, lời thơ châm biếm, châm biếm sâu cay… Tuy nhiên, vì sao lại gọi là châm biếm? Do đâu châm biếm lại thường đi với sâu cay?
 

Cách đây gần 10 năm, trên mạng thông tin quốc tế có một tấm bản đồ thật thú vị: Hình một con rồng rất đẹp mà đầu thì ở dãy núi Hy Mã Lạp Sơn (có đỉnh Everest cao 8.888m được gọi là nóc nhà của thế giới), lưng uốn theo hướng Tây Bắc - Đông Nam của dãy.
 

Đọc báo, lên mạng, xem ti vi thấy nói nhiều đến cái gọi là cách mạng 4.0 rồi 5.0. Ấy thế mà… chúng ta vẫn còn muốn níu giữ loa phường - sản phẩm của một thời xa lắc xa lơ – giữa Thủ đô văn minh, hiện đại.

Năm 1913, Sài Gòn đã được gọi là Hòn ngọc Viễn Đông, tên tiếng Anh là Pearl of the Far East; tên tiếng Pháp là La Perle de l'Extrême-Orient. Tuy nhiên điều khá bất ngờ, đây không chỉ là danh hiệu dành riêng cho Sài Gòn. Vì sao?
 

Nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888), hay được gọi là Đồ Chiểu, tự Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ, Hối Trai, sinh tại quê mẹ là làng Tân Thới, phủ Tân Bình, huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định (nay thuộc phường Cầu Kho, quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh).
 

Chùa Phúc Khánh thường được gọi là chùa Sở, tọa lạc tại số 382 Tây Sơn, phường Thịnh Quang, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.
 

“Trong tiếng Hán, hạt gạo là đạo (tao), vỏ trấu bọc ngoài gạo gọi là khang. Sự bao bọc này rất khăng khít, nên muốn có gạo ăn phải xay lúa giã gạo. Chữ tạo khang, Đạo khang được chỉ sự chung thuỷ của vợ chồng, nên có câu Vợ chồng là nghĩa tao khang.

Nhà nghiên cứu văn hoá, GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm là tác giả sách “Cơ sở văn hoá Việt Nam”. Trong đó, ông quy cho văn hoá Việt Nam cái gọi là “bản chất âm tính”, rồi hầu như mọi hiện tượng xã hội đều được giải thích xoay quanh nó.

Chi tiết này hay, về địa danh Xoài Mút (Mỹ Tho ): “Cái tên xuất phát từ loại cây xoài nhỏ mọc đầy ven bờ: miền Bắc gọi là cây muỗm, còn dân trong vùng đất đặt theo cách ăn của nó là phải mút, nên gọi “xoài mút” (Báo Tuổi Trẻ ngày 4.10.2018). Không chỉ có tên gọi này, người miền Nam còn gọi… xoài cà lăm. Thiệt hay đùa?

Văn học Việt Nam từ chữ Hán thời kỳ đầu cho đến chữ Nôm, rồi văn học tiếng Việt hay còn gọi là chữ quốc ngữ đầu thế kỷ XX…, đến nay đã có lịch sử hơn nghìn năm với tích lũy phong phú, đồng thời hình thành phong cách riêng độc đáo như các tác phẩm thơ lục bát, song thất lục bát mang đậm hồn cốt dân tộc; như hàng loạt tiểu thuyết và truyện ngắn trước 1945 như Số đỏ, Chí Phèo, Bước đường cùng….

Chủ quyền, an ninh biển đảo Tổ quốc đang bị đe dọa bởi cái gọi là "Luật an toàn giao thông hàng hải" của CSTQ vừa công bố hôm 1-9-2021, thách thức, tuyên chiến với Luật pháp Quốc tế.

Vanvn- Đẹp thì ai cũng thích. Điên thì ai cũng sợ. Khổ nỗi chẳng ai thừa nhận có thoáng điên điên mới thấy đẹp lạ quanh mình mà dám cá biệt liều mình. Đơn giản, điên là mất tất cả những gì thuộc về người tỉnh táo bình thường, nhưng được một cái gì riêng họ mà ta không biết, vì ta chưa kịp điên, lỡ điên cũng chẳng chịu nhận mình điên, như thằng say có bao giờ chịu nhận mình say… cho nên đố mà ai hiểu được cái gọi là bí nhiệm ở những kẻ thơ điên, thơ say… mãi tôn vinh cái Đẹp, chạy theo cái kỳ mỹ giữa đời.

Lời dẫn của Phạm Tôn: Nhà văn Sơn Tùng có nhã ý “ký thác” toàn bộ những sưu tầm của ông trong nhiều năm “Về mối thân tình giữa Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh với Thượng Chi – Phạm Quỳnh” mà ông trân trọng gọi là “bậc danh nhân văn hóa” cho “nhạc sĩ Phạm Tuyên và gia đình kính quí”. Tập tư liệu chép tay quý giá này tròn 20 trang, viết xong ngày 8/12/2008, tức 12/11 Mậu Tý, tại Hà Nội – Chiếu Văn.

Cách thị trấn Ân Thi (Hưng Yên) chừng 1km về phía thị trấn Kẻ Sặt (Hải Dương), thuộc thôn Đỗ Hạ, xã Quang Vinh, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên có một ngôi chùa được gọi là chùa Đá.

Chùa Láng, hay còn gọi là Chiêu Thiền tự, thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh, tọa lạc ở cuối phố Chùa Láng, phường Láng Thượng, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.

Thế Gian Say gọi là cuộc rượu một người cũng được hay cuộc rượu hai người cũng được. Một người vì bài thơ là lời của Đặng Xuân Xuyến nói về thế gian say. Hai người vì bài thơ có đề tặng nhà thơ Hoàng Xuân Hoạ khiến ta có thể hiểu là hai thi nhân đã đối ẩm với nhau rồi phiếm đàm về thế gian say

Một triệu USD, Vũ gọi là “quý nhân” phù trợ y trong “sự nghiệp” cướp đất lập dự án, buôn bán lòng vòng để kiếm lời bất chính.

Trong cuốn sách “Dinh trấn Thanh Chiêm” vừa xuất bản, hai nhà nghiên cứu Đinh Trọng Tuyên - Đinh Bá Truyền hé lộ những thông tin rất thú vị. Rằng chữ Quốc ngữ thời kỳ đầu, cách đây gần 400 năm được các giáo sĩ Dòng Tên ký âm bằng thổ ngữ Quảng Nam, hay còn gọi là “Nói Quảng”. Và kiểu phát âm ấy hiện vẫn còn được người dân làng Thanh Chiêm lưu giữ.

Đọc báo, lên mạng, xem ti vi nghe nói nhiều đến cái gọi là cách mạng 4.0. Vị lãnh đạo nào đăng đàn cũng thao thao bất tuyệt 4.0, cứ tưởng đất nước mình 4.0 hóa khắp mọi nơi, mọi lúc, tận các đường làng, ngõ xóm rồi. Ấy thế mà… Cái loa phường, sản phẩm của một thời xa lắc xa lơ vẫn tồn tại. Tài thật!

Chu Văn An (1292 - 1370) còn được gọi là Chu An, Chu Văn Trinh, tự là Linh Triệt, hiệu là Tiều Ẩn, người thôn Văn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Đàm (nay là Thanh Trì), Hà Nội.

Cách thị trấn Ân Thi (Hưng Yên) chừng 1km về phía thị trấn Kẻ Sặt (Hải Dương), thuộc thôn Đỗ Hạ, xã Quang Vinh, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên có một ngôi chùa được gọi là chùa Đá.

Tuy nhiên, đây từ Việt gốc Hán, cấu tạo đẳng lập: “bình” 萍 nghĩa là bèo, loài thực vật sống trôi nổi trên mặt nước sông hồ; “bồng” 蓬 là cỏ bồng, một loại cỏ thuộc họ Cúc, còn gọi là tai hùm, ngải dại, cổ bồng.

Vì sao trụ trì chùa Ba Vàng vẫn cao đạo bảo vệ hành vi sai trái của cái gọi là “thỉnh oan gia trái chủ”, coi thường dư luận, bất chấp Phật pháp và luật pháp? Không loại trừ có kẻ chống lưng để nhà chùa hành nghề mê tín, dị đoan, thu lợi bất chính hàng trăm tỉ mấy năm nay?

Rồi đây, không chỉ nước mắm mà ngay cả các loại mắm tôm, mắm ruốc, mắm cáy, mắm cua,… cũng sẽ phải tuân thủ cái gọi là “Tiêu chuẩn quốc gia về quy phạm thực hành sản xuất”… mắm.

Khiếp! Khách khưa đi chuyến ấy cứ phải là nép ra một bên cho chị xuống trước. Mấy em tiếp viên trông cũng oai ra phết. Còn mấy cậu an ninh à, cứ gọi là xoay như chong chóng!

Từ đó cứ mỗi độ tháng mười nơi nàng H’limh chết lại nở ra một loài hoa có màu vàng rực. Người ta thường gọi là hoa Dã Quỳ.

Đời Tấn (晉) có người học trò tên là Xa Dận (車胤), tự Vũ Tử (武子), thông minh dĩnh ngộ ham học, nhưng gia cảnh bần hàn. Nhà nghèo, không đủ tiền mua dầu thắp sáng, nên vào những đêm hè, Xa Dận bắt đom đóm bỏ vào một cái túi lụa, gọi là “nang huỳnh” 囊螢 (túi đom đóm) để tạo ra ánh sáng đọc sách thâu đêm. Đến khi trưởng thành, Xa Dận càng nổi danh mẫn tiệp, thông tuệ, sau làm tới chức Lại bộ thượng thư.

Những gì đã xảy ra ở Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình khiến dư luận nghi ngờ cái gọi là "thành công" của kì thi. Và liệu rằng, tiêu cực có phải chỉ xảy ra trong kì thi năm nay hay không khi mà kì thi năm ngoái, điểm chuẩn vào đại học có trường cao đến phi lí: 30.5 điểm. Rồi thì nực cười thay, 29, 30 điểm vẫn bị trượt?

Liên quan đến trường từ vựng này, cũng cần hiểu thêm rằng, ở Nghệ An nói riêng và Nghệ Tĩnh nói chung không có từ núi mà chỉ có rú, động / đôộng, riêng núi đá vôi thì người Nghệ gọi là lèn.

Liệu có phải chuyện của người xưa “Phép vua thua lệ làng” vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, hay đây là hiệu ứng của cái gọi là “nâng đỡ không trong sáng”?

Dịp cuối năm, các gia đình Việt thường có một nghi thức rất quan trọng đó là lễ sửa bát hương, theo Phật giáo gọi là lễ bao sái. Đây là dịp để gia chủ lau dọn bàn thờ, chuẩn bị đón năm mới.

Khi vẽ chân dung người được gọi là “vua Quang Trung” thì các ông Mậu Bính Thái hay Y Lan Thái có dám vẽ thật không? Chỉ e rằng không dám vẽ thật hết mà phải bỏ đi những nét phúc tướng, có dấu hiệu đế vương.

Đỗ Phủ 杜甫 (712-770) tự Tử Mỹ 子美, hiệu Thảo đường 草堂, Thiếu Lăng dã lão 少陵野老, người đời sau gọi là Đỗ Thiếu Lăng, Đỗ Lăng tẩu, Đỗ công bộ hay còn gọi là Lão Đỗ để phân biệt với Tiểu Đỗ là Đỗ Mục.

“Thượng điền” là nghi lễ nông nghiệp của những cư dân trồng lúa nước. “Hán Việt từ điển” của Đào Duy Anh giải thích rõ ràng như sau: “thượng điền上田 Đám ruộng tốt nhất, khác với trung-điền, hạ-điền; Tục lệ nhà nông khi bắt đầu ra làm ruộng, mỗi năm có lệ tế Thần-nông, tế xong mới rủ nhau ra cày ruộng, gọi là lễ Thượng-điền”.

Thực tại những thập niên qua đã phản ánh vô cùng rõ, rằng là, cái gọi là VĂN HỌC như chúng ta hằng tâm niệm, đã chết.

Bạn đọc Trương Thanh Hiếu (Hà Nam) hỏi: “Khi chửi mắng một người phụ nữ hỗn xược, người ta hay dùng từ “lăng loàn”. Xin cho biết tại sao lại gọi là “lăng loàn”, và trong những hợp nào thì bị xem là “lăng loàn”?

Chúng không thể gọi là thơ được bởi cả tất cả đều vô hồn, đều là làm xiếc chữ của một nhà ảo thuật có nghề.

Vương thích được gọi là cô, là chị. Vương khoái được mọi người mắng yêu câu: “Con đĩ Vương này xinh phết!”.

Ngày Valentine ("Va-len-thai"/"Va-lên-tin", tiếng Anh: Valentine's Day, Saint Valentine's Day, còn gọi là Ngày lễ tình yêu hay là Ngày lễ tình nhân)