NHỮNG MÙA XUÂN ĐỘC ĐÁO TRONG THƠ HIỆN ĐẠI
- Thứ sáu - 12/01/2018 18:10
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Tôi muốn nói đến các hình ảnh mùa xuân “độc lạ” qua ba bài thơ hiện đại : Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính(1918- 1966) ; Mùa xuân chin của Hàn Mặc Tử(1912-1940) và Mùa xuân nho nhỏ của nhà thơ Thanh Hải (1930-1980).
Bên cạnh mùa thu, mùa xuân từ lâu đã trở thành đề tài, nguồn cảm hứng mãnh liệt với nhiều suy cảm và ý nghĩa qua lăng kính “lung linh” của các nhà thơ . Tôi muốn nói đến các hình ảnh mùa xuân “độc lạ” qua ba bài thơ hiện đại : Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính(1918- 1966) ; Mùa xuân chin của Hàn Mặc Tử(1912-1940) và Mùa xuân nho nhỏ của nhà thơ Thanh Hải (1930-1980).
Trước hết, hãy bàn về bài thơ Mùa xuân xanh của thi sĩ “Chân quê” . Mở đầu ,Nguyễn Bính viết: “ Mùa xuân là cả một màu xanh / Giời ở trên cao, lá ở cành / Lúa ở đồng anh và lúa ở / Đồng nàng và lúa ở đồng anh”. Đúng như thi sĩ khẳng định: Mùa xuân là cả một mùa xanh : xanh của da trời, xanh ở cây lá , xanh ở lúa đang thì con gái . Và… xanh hi vọng của tôi và nàng: “ lúa ở đồng tôi/ đồng nàng và lúa..” . Sao không phải là gì mà là lúa nhỉ ? Phải chăng là vì Nguyễn Bính đã gắn với thương hiệu thi sĩ chân quê , thi sĩ đồng quê . Mới thấy văn hoá làng quê ,văn minh lúa nước đã thấm vào hồn thi sĩ tự khi nào như là hồn quê vậy ! Vậy là trong cảnh xuân ,sắc xuân đã hé lộ tình xuân.
Vẫn mạch cảm hứng ấy , nhà thơ nhường như muốn tô đậm cái tình xuân trong mùa xuân xanh ở khổ thơ sau :“ Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh” . Tự nhiên câu thơ làm ta nhớ đến cảnh ngày xuân trong truyện Kiều của cụ Nguyễn Du :“ Cỏ non xanh tận chân trời …Thanh minh trong tiết tháng ba”. Ở đây, thi sĩ Nguyễn Bính đã tạo ra một so sánh táo bạo : cỏ đợi thanh minh ; còn :Tôi đời người yêu đến tự tình . Cỏ đợi thanh minh để khoe sức sống đến “ tận chân trời” . Còn tôi đợi người yêu để tự tình , để xanh hi vọng, để “cột” cái “tình xuân” mới có ! Và niềm hi vọng đã hiển hiên bằng cái hình ảnh rất chân quê :“ Bắt đầu là cái thắt lưng xanh” . Cái “thắt lưng xanh”- hình ảnh hoán dụ - ấy là nàng vừa ra khỏi luỹ tre làng – thôn nữ của lòng tôi . Ôi, sao mà tình tứ lãng mạn đến thế !
Tóm lại Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính là cảnh xuân trong sắc xanh đất trời , cây cỏ ruộng vườn và tình xuân – xuân lòng đầy hy vọng.
Rời Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính ta sang Mùa xuân chin của Hàn Mặc Tử . Ngay cái tựa đề đã làm ta háo hức tò mò “ Mùa xuân chin” . Người ta thường nói: trái chín ,quả chín ,cơm chín..Thi thoảng có nói tình yêu chin , chứ chưa ai nói mùa xuân chín. Chỉ có thi sĩ mang họ “Hàn” rất lạ mới nói vậy . Mà lạ thay , ai cũng đồng thuận ,còn tấm tắc gật gù…
Mở đầu bài thơ là hình ảnh ẩn dụ “Bóng xuân” thấp thoáng ,ẩn hiện mờ ảo trong không gian rất lãng mạn : làn nắng ửng, khói mơ tan ,sương khói lấm tấm vàng. Sột soạt gió. Tà áo biếc .giàn thiên lí…Nếu chú ý ta nhận ra bóng xuân hiện ra trong lung linh màu sắc gợi cảm : màu hồng của nắng, màu vàng lấm tấm của khói ban mai trên mái nhà tranh, màu xanh biếc của tà áo thiếu nữ . Và màu xanh của giàn thiên lí đang độ đơm bông . Bóng xuân thật là gợi cảm ! Tiếp theo , trong khung cảnh sắc xuân lung linh tràn đầy sức sống : “ Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời / Bao nhiêu thiếu nữ hát trên đồi” , bỗng xuất hiện “đám xuân xanh” . À thì ra bóng xuân ở khổ thơ đầu như là một dẫn dụ,là cá thể của đám xuân xanh này – những thiếu nữ của tà áo biếc kia ,mười tám -đôi mươi tràn đầy nhựa sống của độ tình yêu chin - mùa xuân chin. Nên “ Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi”… Còn những “mùa xuân xanh” thì sao ? Hãy nghe nhà thơ viết “Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi...Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc/ Nghe ra ý vị và thơ ngây…” . Các nàng hãy tiếp tục câu chuyện tình yêu của mình đi, cứ thầm thĩ với tính quân của mình thật ý vị nhưng vẫn còn thơ ngây . Để mai kia mốt nọ “ mùa xuân” đã chin ,lại “Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi ” như một quy luật cuộc đời .
Khép lại bài thơ là hình ảnh người du khách gặp lúc mùa xuân chin với bao tâm tư ý nghĩ : “ Lòng trí bâng khuâng sực nhớ làng” . Và du khách như chợt nhớ ra những mùa xuân chin trước kia nay đã thành “chị ấy”, khiến du khách thảng thốt bật ra : “ Chị ấy năm nay còn gánh thóc / Dọc bờ sông trắng nắng chang chang ?” Đúng là kiểu tư duy thơ “nhảy cóc” vừa lạ vừa quen của Hàn Mặc Tử .
Nhìn chung Mùa xuân chín trước hết là bức tranh xuân ;và đằng sau đó là tình xuân qua sắc xuân phơi lộ bên ngoài .Vì thế xuân chin ở đây về thực chất là tình chín . và tình là phần hồn cốt của xuân . Nói cách khác là cả hai chín cùng nhau, chín sang nhau và chín trong nhau .
Cũng viết về mùa xuân , nhưng nhà thơ xứ Huế Thanh Hải lại đặt tên cho thi phẩm của mình bằng cái tên rất lạ và khiêm nhường “ Mùa xuân nho nhỏ” .Xin lưu ý với bạn đọc bài thơ ra đời ở bệnh viện TƯ Huế không lâu trước khi ông từ giã cuộc đời ( tháng 11/1980) . Có thể nói bài thơ như tiếng lòng sau cuối của ông gửi lại cho đời . Bài thơ có ba hình ảnh mùa xuân : Phần đầu là hình ảnh mùa xuân thiên nhiên xứ Huế - quê hương ông với các nét vẽ tài hoa : dòng sông xanh, hoa lục bình tím biếc , chim chiền chiện hót vang trời . Rộn ràng náo nức đến mức trở thành “Từng giọt long lanh rơi / Tôi đưa tay tôi hứng” đầy trân trọng .
Phần hai là hình ảnh mùa xuân chiến đấu và lao động trong không khí khẩn trương ,vui tươi :“ Mùa xuân người cầm súng…Mùa xuân người ra đồng”.Và suy ngẫm của nhà thơ về mùa xuân Đất Nước : “ Đất nước như vì sao/ Cứ đi lên phía trước”.
Tôi muốn dành nhiều thời gian để bàn về hình ảnh “ mùa xuân nho nhỏ” mà tôi dám chắc khi cầm bút nhà thơ suy ngẫm và tâm huyết nhiều nhất . Trước hết là thái độ khiêm nhường và nhiệt huyết của nhà thơ : “ Ta làm con chim hót / Ta làm một nhành hoa / Ta nhập vào hoà ca / Một nốt trầm xao xuyến ”. Lòng nhiệt thành mãnh liệt được thể hiên qua phép điệp ngữ “ ta làm- ta nhập”.Thái độ khiêm nhường được bộc lộ qua số từ nhỏ ít (một) và nốt trầm thấp lắng . Nhưng khát vọng của nhà thơ lại cao đẹp, nhiều ý nghĩa : con chim hót ( âm thanh) làm vui cuộc đời ,nhành hoa nhỏ nhắn nhưng mang lại hương sắc cho đời . Và đặc biệt nốt trầm nhẹ lắng nhưng biết nhập vào hoà ca dân tộc nên khiến bao người xao xuyến . Ông ví mình là một nốt trầm trong những người hát “bè trầm” của bàn giao hưởng đất nước . Nói gọn lại nhà thơ muốn làm những cái gì dù nhỏ bé, bình dị nhưng cao đẹp có ích nhất . Đó là xuân lòng của tác giả .
Sang khổ thơ sau hình ảnh mùa xuân nho nhỏ đã lộ rõ : “mùa xuân nho nhỏ” cũng là tiếng lòng của nhà thơ – những tâm nguyện sau cuối của đời ông : xin dâng tặng lặng lẽ chân thành “ mùa xuân nho nhỏ” của lòng mình cho cuộc đời: “ Một mùa xuân nho nhỏ / Lặng lẽ dâng cho đời/ Dù là tuổi hai mươi / Dù là khi tóc bạc ”. Người xưa có câu :“ Con chim trước khi chết hót lời thánh thót , con người trước khi chết nói lời thành thực” .Phải chăng đây là những lời nói thành thực của một con người biết được sinh mệnh của mình ? Ôi, xúc động và cảm phục biết bao nhiêu di nguyện mà ông khiêm tốn gọi là “mùa xuân nho nhỏ” góp vào mùa xuân lớn của dân tộc, để “ Đất nước như vì sao /Cứ đi lên phía trước ” !
Tóm lại :cả ba nhà thơ đều khai thác và lấy cảm hứng từ mùa xuân . đều thể hiện cảnh xuân, sắc xuân ,đặc biệt là tình xuân . Có điều mỗi thi nhân khai thác và suy cảm tình xuân ở những giác độ khác nhau . Tình xuân của thi sĩ Nguyễn Bính là niềm hi vọng về xuân lòng mộc mạc với cô thôn nữ “thắt lưng xanh”. Còn tình xuân trong Mùa xuân chin của Hàn Mặc Tử là tình yêu chín : chin trong nhau, chin cùng nhau . Xúc động nhất là tình xuân của nhà thơ Thanh Hải là khát vọng được dâng hiến những gì đẹp nhất ý nghĩa nhất cho cuộc đời – Xuân lòng người . Đó là vẻ đẹp trong tâm hồn của các thi nhân , cũng chính là cá tính sáng tạo, là sự độc đáo của các nhà thơ nói riêng , thơ ca Việt Nam viết về mùa xuân nói chung ./.
Hữu Hợp
Trước hết, hãy bàn về bài thơ Mùa xuân xanh của thi sĩ “Chân quê” . Mở đầu ,Nguyễn Bính viết: “ Mùa xuân là cả một màu xanh / Giời ở trên cao, lá ở cành / Lúa ở đồng anh và lúa ở / Đồng nàng và lúa ở đồng anh”. Đúng như thi sĩ khẳng định: Mùa xuân là cả một mùa xanh : xanh của da trời, xanh ở cây lá , xanh ở lúa đang thì con gái . Và… xanh hi vọng của tôi và nàng: “ lúa ở đồng tôi/ đồng nàng và lúa..” . Sao không phải là gì mà là lúa nhỉ ? Phải chăng là vì Nguyễn Bính đã gắn với thương hiệu thi sĩ chân quê , thi sĩ đồng quê . Mới thấy văn hoá làng quê ,văn minh lúa nước đã thấm vào hồn thi sĩ tự khi nào như là hồn quê vậy ! Vậy là trong cảnh xuân ,sắc xuân đã hé lộ tình xuân.
Vẫn mạch cảm hứng ấy , nhà thơ nhường như muốn tô đậm cái tình xuân trong mùa xuân xanh ở khổ thơ sau :“ Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh” . Tự nhiên câu thơ làm ta nhớ đến cảnh ngày xuân trong truyện Kiều của cụ Nguyễn Du :“ Cỏ non xanh tận chân trời …Thanh minh trong tiết tháng ba”. Ở đây, thi sĩ Nguyễn Bính đã tạo ra một so sánh táo bạo : cỏ đợi thanh minh ; còn :Tôi đời người yêu đến tự tình . Cỏ đợi thanh minh để khoe sức sống đến “ tận chân trời” . Còn tôi đợi người yêu để tự tình , để xanh hi vọng, để “cột” cái “tình xuân” mới có ! Và niềm hi vọng đã hiển hiên bằng cái hình ảnh rất chân quê :“ Bắt đầu là cái thắt lưng xanh” . Cái “thắt lưng xanh”- hình ảnh hoán dụ - ấy là nàng vừa ra khỏi luỹ tre làng – thôn nữ của lòng tôi . Ôi, sao mà tình tứ lãng mạn đến thế !
Tóm lại Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính là cảnh xuân trong sắc xanh đất trời , cây cỏ ruộng vườn và tình xuân – xuân lòng đầy hy vọng.
Rời Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính ta sang Mùa xuân chin của Hàn Mặc Tử . Ngay cái tựa đề đã làm ta háo hức tò mò “ Mùa xuân chin” . Người ta thường nói: trái chín ,quả chín ,cơm chín..Thi thoảng có nói tình yêu chin , chứ chưa ai nói mùa xuân chín. Chỉ có thi sĩ mang họ “Hàn” rất lạ mới nói vậy . Mà lạ thay , ai cũng đồng thuận ,còn tấm tắc gật gù…
Mở đầu bài thơ là hình ảnh ẩn dụ “Bóng xuân” thấp thoáng ,ẩn hiện mờ ảo trong không gian rất lãng mạn : làn nắng ửng, khói mơ tan ,sương khói lấm tấm vàng. Sột soạt gió. Tà áo biếc .giàn thiên lí…Nếu chú ý ta nhận ra bóng xuân hiện ra trong lung linh màu sắc gợi cảm : màu hồng của nắng, màu vàng lấm tấm của khói ban mai trên mái nhà tranh, màu xanh biếc của tà áo thiếu nữ . Và màu xanh của giàn thiên lí đang độ đơm bông . Bóng xuân thật là gợi cảm ! Tiếp theo , trong khung cảnh sắc xuân lung linh tràn đầy sức sống : “ Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời / Bao nhiêu thiếu nữ hát trên đồi” , bỗng xuất hiện “đám xuân xanh” . À thì ra bóng xuân ở khổ thơ đầu như là một dẫn dụ,là cá thể của đám xuân xanh này – những thiếu nữ của tà áo biếc kia ,mười tám -đôi mươi tràn đầy nhựa sống của độ tình yêu chin - mùa xuân chin. Nên “ Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi”… Còn những “mùa xuân xanh” thì sao ? Hãy nghe nhà thơ viết “Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi...Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc/ Nghe ra ý vị và thơ ngây…” . Các nàng hãy tiếp tục câu chuyện tình yêu của mình đi, cứ thầm thĩ với tính quân của mình thật ý vị nhưng vẫn còn thơ ngây . Để mai kia mốt nọ “ mùa xuân” đã chin ,lại “Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi ” như một quy luật cuộc đời .
Khép lại bài thơ là hình ảnh người du khách gặp lúc mùa xuân chin với bao tâm tư ý nghĩ : “ Lòng trí bâng khuâng sực nhớ làng” . Và du khách như chợt nhớ ra những mùa xuân chin trước kia nay đã thành “chị ấy”, khiến du khách thảng thốt bật ra : “ Chị ấy năm nay còn gánh thóc / Dọc bờ sông trắng nắng chang chang ?” Đúng là kiểu tư duy thơ “nhảy cóc” vừa lạ vừa quen của Hàn Mặc Tử .
Nhìn chung Mùa xuân chín trước hết là bức tranh xuân ;và đằng sau đó là tình xuân qua sắc xuân phơi lộ bên ngoài .Vì thế xuân chin ở đây về thực chất là tình chín . và tình là phần hồn cốt của xuân . Nói cách khác là cả hai chín cùng nhau, chín sang nhau và chín trong nhau .
Cũng viết về mùa xuân , nhưng nhà thơ xứ Huế Thanh Hải lại đặt tên cho thi phẩm của mình bằng cái tên rất lạ và khiêm nhường “ Mùa xuân nho nhỏ” .Xin lưu ý với bạn đọc bài thơ ra đời ở bệnh viện TƯ Huế không lâu trước khi ông từ giã cuộc đời ( tháng 11/1980) . Có thể nói bài thơ như tiếng lòng sau cuối của ông gửi lại cho đời . Bài thơ có ba hình ảnh mùa xuân : Phần đầu là hình ảnh mùa xuân thiên nhiên xứ Huế - quê hương ông với các nét vẽ tài hoa : dòng sông xanh, hoa lục bình tím biếc , chim chiền chiện hót vang trời . Rộn ràng náo nức đến mức trở thành “Từng giọt long lanh rơi / Tôi đưa tay tôi hứng” đầy trân trọng .
Phần hai là hình ảnh mùa xuân chiến đấu và lao động trong không khí khẩn trương ,vui tươi :“ Mùa xuân người cầm súng…Mùa xuân người ra đồng”.Và suy ngẫm của nhà thơ về mùa xuân Đất Nước : “ Đất nước như vì sao/ Cứ đi lên phía trước”.
Tôi muốn dành nhiều thời gian để bàn về hình ảnh “ mùa xuân nho nhỏ” mà tôi dám chắc khi cầm bút nhà thơ suy ngẫm và tâm huyết nhiều nhất . Trước hết là thái độ khiêm nhường và nhiệt huyết của nhà thơ : “ Ta làm con chim hót / Ta làm một nhành hoa / Ta nhập vào hoà ca / Một nốt trầm xao xuyến ”. Lòng nhiệt thành mãnh liệt được thể hiên qua phép điệp ngữ “ ta làm- ta nhập”.Thái độ khiêm nhường được bộc lộ qua số từ nhỏ ít (một) và nốt trầm thấp lắng . Nhưng khát vọng của nhà thơ lại cao đẹp, nhiều ý nghĩa : con chim hót ( âm thanh) làm vui cuộc đời ,nhành hoa nhỏ nhắn nhưng mang lại hương sắc cho đời . Và đặc biệt nốt trầm nhẹ lắng nhưng biết nhập vào hoà ca dân tộc nên khiến bao người xao xuyến . Ông ví mình là một nốt trầm trong những người hát “bè trầm” của bàn giao hưởng đất nước . Nói gọn lại nhà thơ muốn làm những cái gì dù nhỏ bé, bình dị nhưng cao đẹp có ích nhất . Đó là xuân lòng của tác giả .
Sang khổ thơ sau hình ảnh mùa xuân nho nhỏ đã lộ rõ : “mùa xuân nho nhỏ” cũng là tiếng lòng của nhà thơ – những tâm nguyện sau cuối của đời ông : xin dâng tặng lặng lẽ chân thành “ mùa xuân nho nhỏ” của lòng mình cho cuộc đời: “ Một mùa xuân nho nhỏ / Lặng lẽ dâng cho đời/ Dù là tuổi hai mươi / Dù là khi tóc bạc ”. Người xưa có câu :“ Con chim trước khi chết hót lời thánh thót , con người trước khi chết nói lời thành thực” .Phải chăng đây là những lời nói thành thực của một con người biết được sinh mệnh của mình ? Ôi, xúc động và cảm phục biết bao nhiêu di nguyện mà ông khiêm tốn gọi là “mùa xuân nho nhỏ” góp vào mùa xuân lớn của dân tộc, để “ Đất nước như vì sao /Cứ đi lên phía trước ” !
Tóm lại :cả ba nhà thơ đều khai thác và lấy cảm hứng từ mùa xuân . đều thể hiện cảnh xuân, sắc xuân ,đặc biệt là tình xuân . Có điều mỗi thi nhân khai thác và suy cảm tình xuân ở những giác độ khác nhau . Tình xuân của thi sĩ Nguyễn Bính là niềm hi vọng về xuân lòng mộc mạc với cô thôn nữ “thắt lưng xanh”. Còn tình xuân trong Mùa xuân chin của Hàn Mặc Tử là tình yêu chín : chin trong nhau, chin cùng nhau . Xúc động nhất là tình xuân của nhà thơ Thanh Hải là khát vọng được dâng hiến những gì đẹp nhất ý nghĩa nhất cho cuộc đời – Xuân lòng người . Đó là vẻ đẹp trong tâm hồn của các thi nhân , cũng chính là cá tính sáng tạo, là sự độc đáo của các nhà thơ nói riêng , thơ ca Việt Nam viết về mùa xuân nói chung ./.
Hữu Hợp