Mẻ không ăn cũng chết
- Thứ tư - 14/04/2021 02:39
- In ra
- Đóng cửa sổ này
"Từ điển tục ngữ Việt" (Nguyễn Đức Dương): "Mẻ không ăn cũng chết: Mẻ mà chẳng ăn thì cũng chết (nên có để dành được đâu mà cố để dành) Hay dùng để khuyên mọi người chớ có dè sẻn những thứ không thể để dành được mà uổng công”.
Soạn giả giải thích nghĩa đen không đúng, dẫn đến nghĩa bóng cũng sai hoàn toàn. Ở đây dân gian nói mẻ mà không được ăn thì cũng chết, chứ đâu phải không ăn đến mẻ thì nó cũng chết?
“Mẻ” là con gì?
-“Từ điển tiếng Việt” (Hoàng Phê-Vietlex): “mẻ • d. chất chua làm bằng cơm nguội để lên men, dùng làm gia vị khi nấu thức ăn”.
-“Việt Nam tự điển” (Hội Khai trí): “mẻ • Cơm nguội trộn với cái giấm để lâu mà thành ra chất chua”.
Mẻ không phải của nuôi sống người hay làm ra tiền ra bạc gì. Nhưng nhiều món ăn, từ nhà giàu sang cho đến kẻ bần hàn, không có mẻ không xong. Những giấm cá, canh chua, riêu cua, riêu ốc, giả cầy, rựa mận...người người xuýt xoa, kẻ kẻ ngợi khen cũng là nhờ có mẻ.
Mẻ tính mát, trừ táo, giải nhiệt. Lỡ khi bị bỏng, dân gian thường lấy mẻ để xoa lên vết thương, mục đích hạ hoả, giải nóng cho da thịt. Từ "mát mẻ" có một nghĩa là tốt lành, thuận lợi, ví dụ: Mong cho năm nay làm ăn được mát mẻ. Có lẽ bởi thế nên dân gian cho rằng, trong nhà đang nuôi mẻ mà bỗng dưng mẻ chết là điềm đen đủi.
Người ta rất cần đến mẻ, nhưng mẻ lại không được chăm sóc, coi trọng, đến mức dân gian có câu "Khinh người như mẻ"!
Vì sao vậy?
Trong số các thứ “nuôi”, có lẽ mẻ dễ tính nhất, cho nhiều ăn nhiều, cho ít ăn ít. Dụng cụ nuôi mẻ cũng giản đơn. Có khi nuôi trong cái ấm sứt vòi, cái âu vỡ nắp lấm lem bụi bặm, bồ hóng, không cần chăm sóc hàng ngày, vứt vạ vật đầu giàn cuối chạn, mẻ vẫn sống. Lúc cần, sờ đến, mẻ ngấu vẫn trắng tinh như mỡ đông, mùi mẻ chua chua, ngọt ngọt vẫn dậy lên thơm lừng!
Xưa kia thiếu lương thực, bữa ăn chỉ bớt đi vài ba miếng cơm đã là cả một vấn đề. Thế nên nuôi mẻ người ta cho ăn cầm chừng. Cơm nguội, cơm thừa, thậm chí cơm lỡ đã có mùi hơi thiu, xương ống lợn đã gặm hết thịt, mới đến phần mẻ. Dân gian có câu “Coi như mẻ”, “Coi người như mẻ”, “Khinh như mẻ” hay “Khinh người như mẻ”, ý nói ai đó xem hay bị xem thường, xem khinh, cư xử rẻ rúng giống như người ta nuôi mẻ là vậy.
Mẻ ăn ít và ít ăn vẫn sống. Nhưng nếu hoàn toàn không được ăn trong thời gian dài, hết chất tinh bột, vi khuẩn gây men không có môi trường sống, thì mẻ sẽ lâm vào tình trạng bị “úng”, và cuối cùng, mẻ cũng chết đói như thường!
Như vậy, ăn uống là nhu cầu thiết yếu của tất thảy mọi sinh vật. “Mẻ không ăn cũng chết”, ý nói cái gì cũng cần được chăm sóc, nuôi dưỡng. Đến dễ tính như mẻ mà “không ăn cũng chết” cơ mà!
Hoàng Tuấn Công
http://tuancongthuphong.blogspot.com
“Mẻ” là con gì?
-“Từ điển tiếng Việt” (Hoàng Phê-Vietlex): “mẻ • d. chất chua làm bằng cơm nguội để lên men, dùng làm gia vị khi nấu thức ăn”.
-“Việt Nam tự điển” (Hội Khai trí): “mẻ • Cơm nguội trộn với cái giấm để lâu mà thành ra chất chua”.
Mẻ không phải của nuôi sống người hay làm ra tiền ra bạc gì. Nhưng nhiều món ăn, từ nhà giàu sang cho đến kẻ bần hàn, không có mẻ không xong. Những giấm cá, canh chua, riêu cua, riêu ốc, giả cầy, rựa mận...người người xuýt xoa, kẻ kẻ ngợi khen cũng là nhờ có mẻ.
Mẻ tính mát, trừ táo, giải nhiệt. Lỡ khi bị bỏng, dân gian thường lấy mẻ để xoa lên vết thương, mục đích hạ hoả, giải nóng cho da thịt. Từ "mát mẻ" có một nghĩa là tốt lành, thuận lợi, ví dụ: Mong cho năm nay làm ăn được mát mẻ. Có lẽ bởi thế nên dân gian cho rằng, trong nhà đang nuôi mẻ mà bỗng dưng mẻ chết là điềm đen đủi.
Người ta rất cần đến mẻ, nhưng mẻ lại không được chăm sóc, coi trọng, đến mức dân gian có câu "Khinh người như mẻ"!
Vì sao vậy?
Trong số các thứ “nuôi”, có lẽ mẻ dễ tính nhất, cho nhiều ăn nhiều, cho ít ăn ít. Dụng cụ nuôi mẻ cũng giản đơn. Có khi nuôi trong cái ấm sứt vòi, cái âu vỡ nắp lấm lem bụi bặm, bồ hóng, không cần chăm sóc hàng ngày, vứt vạ vật đầu giàn cuối chạn, mẻ vẫn sống. Lúc cần, sờ đến, mẻ ngấu vẫn trắng tinh như mỡ đông, mùi mẻ chua chua, ngọt ngọt vẫn dậy lên thơm lừng!
Xưa kia thiếu lương thực, bữa ăn chỉ bớt đi vài ba miếng cơm đã là cả một vấn đề. Thế nên nuôi mẻ người ta cho ăn cầm chừng. Cơm nguội, cơm thừa, thậm chí cơm lỡ đã có mùi hơi thiu, xương ống lợn đã gặm hết thịt, mới đến phần mẻ. Dân gian có câu “Coi như mẻ”, “Coi người như mẻ”, “Khinh như mẻ” hay “Khinh người như mẻ”, ý nói ai đó xem hay bị xem thường, xem khinh, cư xử rẻ rúng giống như người ta nuôi mẻ là vậy.
Mẻ ăn ít và ít ăn vẫn sống. Nhưng nếu hoàn toàn không được ăn trong thời gian dài, hết chất tinh bột, vi khuẩn gây men không có môi trường sống, thì mẻ sẽ lâm vào tình trạng bị “úng”, và cuối cùng, mẻ cũng chết đói như thường!
Như vậy, ăn uống là nhu cầu thiết yếu của tất thảy mọi sinh vật. “Mẻ không ăn cũng chết”, ý nói cái gì cũng cần được chăm sóc, nuôi dưỡng. Đến dễ tính như mẻ mà “không ăn cũng chết” cơ mà!
Hoàng Tuấn Công
http://tuancongthuphong.blogspot.com