Vì sao tham nhũng vẫn cứ trơ lỳ và trắng trợn?

Chưa bao giờ “chân lý” hi sinh đời bố củng cố đời con lại đúng như bây giờ. Bởi sự “hy sinh” đó cũng chỉ là con muỗi so với khối tài sản khủng gồm biệt thự, đất đai, nhà cửa, cổ phiếu, chi phí con cái du học Mỹ, Canada, … vơ vét được nhờ tham nhũng.
Kết quả chống tham nhũng trong vài năm gần đây có thể nói là ngoài sức tưởng tượng của người dân bởi chỉ mới dăm ba năm trước, chuyện phanh phui ra một vụ đại án rồi xử được kẻ tham nhũng ở cấp vĩ mô là dường như không thể.

Có thể nhắc lại đây hai vụ đại án xảy ra tại Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin) và Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) - hai tập đoàn nhà nước từng được ví như những “quả đấm thép” của nền kinh tế quốc gia.

Khoảng mươi năm trước, những “quả đấm thép” này đã đấm thủng ngân sách gần trăm ngàn tỷ đồng (riêng Vinashin 86.700 tỉ), thế nhưng những kẻ phải chịu trách nhiệm về việc để cho các “quả đấm thép” tan chảy lại chỉ từ Tổng giám đốc, Chủ tịch tập đoàn trở xuống - điều khiến dư luận cứ “tâm tư” mãi cho đến bây giờ vẫn chưa nguôi bởi vung cả trăm ngàn tỷ trôi sông, trôi biển như thế thì không một ông Tổng giám đốc hay Chủ tịch tập đoàn nào dám “múa gậy vườn hoang”!

Chỉ khi lò thiêu tham nhũng cháy lên rừng rực với quyết tâm cao độ của lãnh đạo Đảng và Nhà nước cùng với sự đồng thuận, cổ vũ của nhân dân thì những con sâu tham nhũng bấy lâu nay khoác áo “liêm chính” mới bị lột mặt. Chuyện chống tham nhũng không còn dừng lại như bao nhiêu năm nay ở việc chỉ “tắm từ chân trở xuống”. “Không có vùng cấm” đã được minh chứng bằng sự quyết liệt đưa vào lò không chỉ củi khô mà còn cả củi tươi, không chỉ củi cành mà cả củi thân, củi gộc.

Trước sức nóng hừng hực của lò thiêu tham nhũng, nhân dân vui mừng, tin tưởng và hi vọng, tham nhũng rồi đây sẽ bị khắc chế; những đồng tiền thuế mồ hôi nước mắt của hàng triệu người lao động sẽ không còn bị “vung tay quá trán” bởi những kẻ chỉ quen thói xài tiền chùa.

Thế nhưng, thật khó tưởng tượng nổi, tham nhũng chẳng những không chùn bước, run tay mà trái lại vẫn trơ lỳ, trắng trợn, thậm chí nó còn hiển hiện ngay trong cả cơ quan được giao trọng trách “phòng chống tham nhũng” mà vụ vòi tiền của đoàn thanh tra Bộ Xây dựng tại Vĩnh Phúc vừa qua chỉ là một trong nhiều minh chứng. Đây quả là một sự thách thức của các quan tham đối với cuộc chiến chống tham nhũng, đối với luật pháp và dư luận.

Điều này cho thấy, “lực lượng” tham nhũng rất “hùng hậu”, có mặt khắp nơi, chúng không chỉ là một bộ phận, không chỉ là một bầy sâu mà là rất nhiều đến nỗi thành lũy tưởng như bất khả xâm phạm là cơ quan thanh tra lại là hang ổ của tham nhũng. Tham nhũng ươm mầm từ cơ quan này thì phải khẳng định là hết sức nguy hiểm vì nó không chỉ ăn tiền, cạp đất mà đáng sợ hơn, nó dung túng, hợp thức hóa cho tham nhũng hoành hành.

Bất cập trong công tác cán bộ, nguồn cơn của đại nạn tham nhũng

Cơ chế vận hành của công tác tổ chức cán bộ bấy lâu nay chủ yếu là theo thể thức bổ nhiệm dựa trên quy hoạch.

Thể thức này phát huy tác dụng tích cực trong thời kỳ chiến tranh. Sang thời bình, nhất là khi đất nước đổi mới, nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường thì việc bổ nhiệm cán bộ, quy hoạch cán bộ bộc lộ rõ những hạn chế. Chuyện chạy quy hoạch, chạy bổ nhiệm không còn là “lý thuyết viễn vông” nữa mà đã được hiện thực hóa, ngày càng phong phú, đa dạng và tinh vi.

Điều đáng lưu ý ở đây là cơ chế đã trao cho người làm công tác tổ chức cán bộ quyền hành quá lớn, quyền tuyển dụng, quyền bổ nhiệm, quyền sắp xếp bộ máy. Tôn chỉ “tập thể lãnh đạo” nhưng thực tế “cá nhân phụ trách” lại có thẩm quyền chi phối. Từ đó nảy sinh một dạng tham nhũng mới, cực kỳ nguy hại nếu không kiểm soát được: Tham nhũng quyền lực.

Cho nên, một khi quyền lực không được kiểm soát, không được “nhốt” vào lồng quy chế lập pháp như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã nói thì tất sẽ nảy sinh tiêu cực. Chuyện chạy chức, chạy quyền, chạy việc nảy sinh từ đó. Không có người “bán” (chức, quyền, việc) thì dẫu có người mua cũng không thể mua được.

Khi chức, quyền, việc phải bỏ tiền mua thì hậu quả sẽ là, người mua ngộ nhận đấy là chức, quyền, việc của riêng mình (vì đã mua đứt) nên dẫn đến lối hành xử độc đoán, chuyên quyền, không tuân thủ pháp luật; dù năng lực yếu kém hay vi phạm pháp luật cũng không chịu chấp nhận kỉ luật và tất nhiên muốn giữ được ghế lại phải “chạy” tiếp; vì bỏ tiền mua, tức là một dạng đầu tư cho nên phải tìm cách thu hồi vốn, và cách duy nhất là vơ vét, tham nhũng của công, hành dân để nhận hối lộ.

Điều lạ lùng là, khi bổ nhiệm (dù không đạt chuẩn về phẩm chất năng lực, đạo đức) thì xuôi chèo mát mái, “đúng quy trình”, “tập thể đồng thuận” nhưng khi vi phạm buộc phải kỉ luật thì giãy lên như đỉa phải vôi cùng một lô một lốc quy trình, thủ tục rối rắm, vô hình trung trở thành bửu bối cho kẻ sai phạm, đến nỗi Bí thư tỉnh ủy Hà Giang Triệu Tài Vinh phải kêu lên không cách nào kỷ luật được cả. "Cần phải tính toán, chứ hiện nay vướng, không kỷ luật được cán bộ đấy đâu”, ông Vinh nói.[1] Cái vòng luẩn quẩn này sẽ không bao giờ chấm dứt nếu không thay đổi cơ chế tổ chức cán bộ theo hướng minh bạch, công bằng, khách quan và đặt ra yêu cầu sàng lọc cán bộ thường xuyên.

Xử lý thiếu minh bạch, bao che

Trong “ma trận” của “quy trình”, “đồng thuận”, việc xử lý một cá nhân sai phạm trong đó có tham nhũng là hết sức khó khăn. Đôi khi đó còn là cái cớ khiến cho việc xử lý kéo dài, câu giờ dư luận.

Nhiều vụ sai phạm được cho là nghiêm trọng hoặc hết sức nghiêm trọng liên quan đến các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, hải quan, buôn lậu,… nhưng kết quả xử lý thì không như mong đợi của người dân.

Nhiều cá nhân sai phạm vì thế vẫn ung dung trên ghế quyền lực hoặc hạ cánh an toàn. Điều này khiến dư luận bất bình bởi nếu so với nhiều vụ việc khác mà nghi can là “thường dân” thì họ đáng phải đối mặt với bản án nghiêm khắc của luật pháp.

Cho nên mới có chuyện giám đốc chiếm đất rừng xây biệt thự khủng, chủ tịch huyện ký tuyển dụng ngoài chỉ tiêu hàng trăm biên chế giáo viên, tổng thanh tra bổ nhiệm hàng loạt trước giờ nghỉ hưu, lãnh đạo quy hoạch băm nát thành phố,… nhưng rốt cuộc chỉ bị cảnh cáo, khiển trách thậm chí là “nghiêm túc kiểm điểm”, rút kinh nghiệm sâu sắc” hoặc điều chuyển sang vị trí khác!

Bao che, dung túng sai phạm tất sẽ dẫn đến việc nhờn luật, coi thường kỷ cương phép nước, bất chấp dư luận nhân dân.

Xử phạt chưa nghiêm minh

Nhiều vụ trọng án nhưng việc xử phạt chưa tương xứng, công tội chưa phân minh.
Phạm tội được cho là hết sức nghiêm trọng, tác động xấu đến môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội  đất nước mà chỉ chịu mức án 3, 4 năm tù thì không thể nói là nghiêm minh. Dư luận không nghĩ mức án dành cho hai cựu Thứ trưởng Bùi Văn Thành, Trần Việt Tân chẳng hạn, “không phải là mức án nhẹ” như trả lời của ông chủ tọa phiên tòa này trước báo chí.[2]

Bây giờ câu “Một ngày tù nghìn thu ở ngoài” không còn mấy ý nghĩa, nhất là đối với quan chức dính vòng lao lý. Chỉ cần chấp hành nghiêm hình phạt tù một thời gian, họ sẽ được đặc xá. Lại còn chuyện tù thường, tù “vip”,…

Thử làm một phép so sánh. Lương một công chức bậc cao hiện nay vào khoảng trên dưới 15 triệu đồng/tháng. Cứ cho là mỗi tháng tiết kiệm được 10 triệu thì một năm mới có 120 triệu, mười năm 1,2 tỷ, trăm năm 12 tỷ. So với một vụ tham nhũng hàng chục, hàng trăm, thậm chí hàng ngàn tỷ thì ba bốn tỷ chắt bóp tiền lương cả đời công chức kia chỉ là con muỗi.

Thế cho nên, chưa bao giờ “chân lý” hi sinh đời bố củng cố đời con lại đúng như bây giờ. Bởi sự “hy sinh” đó cũng chỉ là con muỗi so với khối tài sản khủng gồm biệt thự, đất đai, nhà cửa, cổ phiếu, chi phí con cái du học Mỹ, Canada, … vơ vét được nhờ tham nhũng. Đối với quan tham, tiền bạc, giàu sang là trên hết, danh dự hay quyền lực rốt cuộc cũng chỉ là phù du.  
 
Đổi mới tổ chức cán bộ để chống tham nhũng có hiệu quả

Những bất cập trong công tác tổ chức cán bộ, những lỗ hổng pháp luật cùng với việc xử phạt chưa đủ sức răn đe là những nguyên nhân khiến công cuộc chống tham nhũng dù rất quyết liệt nhưng vẫn chưa thể ngăn chặn, đẩy lùi được những bầy sâu đã và đang tàn phá đất nước.  

Công tác tổ chức cán bộ cần có sự đột phá mạnh mẽ, tăng cường thi tuyển chức danh, vị trí, việc làm; hạn chế bổ nhiệm. Dù thi tuyển hay bổ nhiệm đều phải tuân thủ nguyên tắc minh bạch, công khai cá nhân dự tuyển hay bổ nhiệm (đường quan lộ, tài sản) để người dân giám sát, phản biện.

Chấm dứt “bài ca” bổ nhiệm “đúng quy trình”. Cái gọi là “đúng quy trình” ấy thực chất là “quy trình rỗng” bởi nó chỉ đúng về thủ tục hình thức (các bước tiến hành) nhưng sai cơ bản về nội dung. Đó là việc đối tượng được bổ nhiệm yếu kém về phẩm chất, năng lực nhưng nằm trong tiêu chuẩn 4 “ệ” (tiền tệ, hậu duệ, quan hệ, đồ đệ); là việc thiếu minh bạch, dân chủ, công bằng trong quy trình xem xét bổ nhiệm. Thế cho nên mới có chuyện cả họ làm quan, thăng tiến thần tốc, kỷ luật vẫn lên chức, nâng đỡ không trong sáng,.... Bài ca “đúng quy trình” đã từng để lọt những kẻ yếu kém, sai phạm nhưng vẫn có thể luồn sâu, leo cao như Trịnh Xuân Thanh, Trần Văn Minh, Trương Minh Tuấn,…

Minh bạch, đơn giản hóa quy trình thủ tục xử lý cán bộ công chức sai phạm. Xử lý nghiêm theo tinh thần thượng tôn pháp luật, đúng mức, đúng tội cán bộ công chức sai phạm.

Để câu “Hy sinh đời bố củng cố đời con” không còn là “mục tiêu phấn đấu” của các quan tham thì việc thu hồi tài sản do tham nhũng mà có là hết sức quan trọng. Khi một vụ án xảy ra, đối tượng điều tra không chỉ là nghi can trực tiếp mà còn cả những người trong gia đình, họ hàng của họ đang sở hữu những khối tài sản lớn nhưng không chứng minh được nguồn gốc.

Không thể cứ biện minh mãi việc kỷ luật cán bộ lãnh đạo sai phạm là gây lãng phí nguồn nhân lực được đào tạo. Không ai sử dụng một sản phẩm bị lỗi cả.

Mới đây, khi bàn về việc gộp hai ba chức danh cùng chức năng làm một, một vị lãnh đạo phát biểu:" Không vì một biên chế mà để phong trào cách mạng đi xuống!"

Những tư duy như thế rõ ràng là đang cản trở việc đổi mới công tác tổ chức cán bộ, khiến bộ máy hành chính không thể gọn nhẹ. Mà bộ máy càng phình to, càng cồng kềnh thì tham nhũng càng dễ tác oai tác quái và càng trơ lỳ, trắng trợn vì công tác tổ chức “buông sàng” sàng lọc cán bộ.

25-6-2019
Nguyễn Duy Xuân
Nguồn tham khảo:
(1). https://thanhnien.vn/thoi-su/bi-thu-ha-giang-trieu-tai-vinh-ky-luat-can-bo-dan-bau-la-rat-kho-1085430.html
(2). http://danviet.vn/tin-tuc/muc-an-cua-cuu-thu-truong-bui-van-thanh-tran-viet-tan-khong-nhe-953669.html

Bài đăng báo Lao động Nghệ An, số 1129, 14/7/2019. Bản báo có lược một số đoạn.
 